Polityka bezpieczeństwa – wykaz budynków, pomieszczeń

Podziel się

Dzisiaj krótka i łatwa kontynuacja budowania naszej polityki bezpieczeństwa. Mamy zidentyfikowane zbiory danych, przypisane osoby oraz pomieszczenia w których te osoby się znajdują. Teraz, żeby wszystko było w porządku spróbujmy wyłuskać pomieszczenia z poprzedniego przykładu. Czyli np.:

recepcja, gabinet 1, gabinet 2, gabinet 3, sekretariat, sala rehabilitacji 1 .

Zastanówmy się czy to z pewnością wszystkie miejsca? Ułatwi to poniższa tabelka do której dla porządku dopiszmy sobie jeszcze oprogramowanie w których są przetwarzane dane osobowe.

1. Wykaz pomieszczeń, w których przetwarzane są dane osobowe (wskazanie konkretnych nr pomieszczeń) recepcja, gabinet 1, gabinet 2, gabinet 3, sekretariat, sala rehabilitacji 1
2. Wykaz pomieszczeń, w których znajdują się komputery stanowiące element systemu informatycznego recepcja, gabinet 1, gabinet 2, gabinet 3, sekretariat, sala rehabilitacji 1, pomieszczenie informatyka
3. Wykaz pomieszczeń, gdzie przechowuje się wszelkie nośniki informacji zawierające dane osobowe recepcja, gabinet 1, gabinet 2, gabinet 3, sekretariat, sala rehabilitacji 1, serwerownia, archiwum, pomieszczenie informatyka
4. Wykaz pomieszczeń, w których składowane są uszkodzone komputerowe nośniki danych (taśmy, dyski, płyty CD, dyski przenośne, uszkodzone komputery) recepcja, gabinet 1, gabinet 2, gabinet 3, sekretariat, sala rehabilitacji 1, serwerownia, archiwum, pomieszczenie informatyka
5. Wykaz pomieszczeń archiwum pokój nr 6
6. Wykaz programów, w których przetwarzane są dane osobowe Symfonia, Płatnik, PSS

 

7. Wykaz podmiotów zewnętrznych, które mają dostęp do danych osobowych lub je przetwarzają na podstawie podpisanych umów (np. informatyk) – nazwa firmy, imię, nazwisko, adres, funkcja. Firma “Usługi IT” Michał Zieliński

ul. Długa 80, Warszawa

osoby: Michał Zieliński, Łukasz Madejski – informatycy


Usługi księgowe Bożena Słomiana

ul. Niska 100, Skierniewice

osoby: Bożena Słomiana

 

 

 

 

 

To bardziej szczegółowe zestawienie. Tutaj nie do końca interesują nas przetwarzane zbiory danych. Może być tak, że na przykład w danym pomieszczeniu nie są dane zbiory przetwarzane ale mimo wszystko jest tam dostęp (czy to fizyczny czy poprzez system IT) do danych osobowych i medycznych. Na komentarz zasługuje z pewnością punkt 3 w tabeli. Chodzi tutaj o np. szafy z dokumentacją papierową, szafy zawierające komputerowe nośniki informacji z kopiami zapasowymi danych, stacje komputerowe, serwery i inne urządzenia komputerowe. W pkt. 6 nie mamy pomieszczeń tylko oprogramowanie. To także ważne, żeby wiedzieć i mieć świadomość w jakich aplikacjach wrażliwe dane są przetwarzane – chociażby w kontekście zabezpieczeń tych systemów. Uzupełnieniem tego spojrzenia jest wykaz podmiotów zewnętrznych, które czy to w naszej placówce (np. informatyk) czy na zewnątrz (np. biuro księgowe) przetwarzają dane naszych pracowników czy pacjentów.

Ostatnio na jednej z konferencji spotkałem się z prawniczą opinią, że zgodnie z nowymi przepisami RODO posiadanie polityki bezpieczeństwa nie jest konieczne (a do tej pory trzeba było ją mieć jakby ktoś nie wiedział :)) Moim zdaniem nie zmienia to faktu, że jest to dokument niezbędny do uporządkowania miejsc i zasad przetwarzania danych a także ujednolicenia na poziomie firmy poziomów zabezpieczeń i odpowiednich procedur (np. szkolenia pracowników). Powiem inaczej – 100% rzeczy, które powinny znajdować się w Polityce Bezpieczeństwa RODO wymaga. Dlatego przedstawiona opinia mnie poruszyła bo jest to niepotrzebne “zamydlanie oczu” i kolejna komplikacja dla osób odpowiedzialnych za porządek w placówce.

Biorąc pod uwagę powyższe z uporem maniaka będę przedstawiał kolejne aspekty, które taki dokument powinien zawierać.

0 Shares:
Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

You May Also Like

Najciekawsze wydarzenia – marzec 2018

Podziel się

Na początku mały wstęp o aktualnej sytuacji. Dużo się dzieje. Dużo ostatnio mówię i myślę o chmurze, o czym świadczą chociażby spotkania – m.in z Piotrem Marczukiem z Microsoft w ramach Młodych Menadżerów Medycyny, konferencja Centrum Promocji Informatyki i tam prelekcja o chmurze, do tego artykuły na temat wykorzystania chmury w IT Professional oraz dla Menadżera Zdrowia. Obydwa ukażą się w marcu, jeden z nich mam już wydrukowany u siebie!

Myślę, że te wszystkie działania i wydarzenia potwierdzają, że chmura jest dobrym kierunkiem rozwoju placówek związanych z ochroną zdrowia. Tym bardziej w kontekście RODO ale o tym więcej będzie już niebawem – w ramach kodeksu RODO dla branży medycznej. Właśnie a propos i miękko przechodząc do tematu wpisu –

14 marca, Uczelnia Łazarskiego, ul. Świeradowska 43, Warszawa – konferencja RODO w Zdrowiu

na której zaprezentowana zostanie cześć kodeksu oraz stan prac nad nim. Zapisy na http://www.rodowzdrowiu.pl/

Oprócz tego mamy między innymi:

27 marca 2017 r. Auditorium Maximum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków – Międzynarodowe Forum Medycyny Personalizowanej

zapisy na: http://www.medycynapersonalizowana.pl/

8-10.03.2018, Katowice, II edycja Kongresu Wyzwań Zdrowotnych – Health Challenges Congress (HCC)

zapisy na: http://www.hccongress.pl/pl/

 

zapisy: https://www.termedia.pl/Konferencje?intro&e=724&p=4623

 

23.03.2018, Warszawa ,Kongres Innova Med Management

 

Jeszcze z tematów chmurowych jakby ktoś był zainteresowany. 15 marca Public Cloud User Group robi Meetup w Warszawie. Jest jeszcze kilka miejsc: https://www.meetup.com/pl-PL/publiccloudpl/events/247707928/ . Jednym z prelegentów będzie kolega z branży – Vladimir Alekseichenko – Architect w GE Healthcare. Ja będę 🙂

 

W agendach troszkę o telemedycynie pod katem prawnym i technologicznym i dużo o bezpieczeństwie i RODO. Warto zerknąć bo pojawić wszędzie to się z pewnością nie da 🙂

Identyfikacja zbiorów danych osobowych i medycznych w placówce

Podziel się

Od czegoś trzeba zacząć.. zgodnie z wpisem http://itwmedycynie.pl/2017/08/28/elektroniczna-dokumentacja-medyczna-podstawowe-zasady-przetwarzania-obowiazujace-wszystkich/ zakładam, że mamy już wyznaczonego Inspektora Ochrony Danych w postaci jednego z pracowników lub zewnętrznego podmiotu, który będzie proces przetwarzania danych w naszej placówce nadzorował. Pora teraz na identyfikację wszystkich zbiorów danych, które powinny podlegać ochronie oraz przypisanie do tych zbiorów osób/podmiotów zewnętrznych, które te dane przetwarzają. Przy okazji taka operacja może się przydać nie tylko przez wzgląd na spełnienie wymagań przetwarzania danych, może także wpłynąć na zagadnienia takie jak:

  • chęć lepszego zrozumienia wszystkich działań i powiązań między nimi
  • chęć usprawniania komunikacji między pracownikami – wiadomo do kogo się zgłaszać w określonej sprawie
  • możliwość szybszego wykrywania obszarów nieefektywnych, np. tzw. „wąskich gardeł”
  • sprawniejsze wdrożenie nowych pracowników
  • poprawa efektywności funkcjonowania placówki i procesu obsługi pacjenta

Jak się za to zabrać?

  1. Określenie struktury organizacyjnej placówki

Najłatwiej będzie wyjść od struktury organizacyjnej naszej placówki. To powinno być łatwe – trzeba po prostu wyartykułować wszystkie “jednostki organizacyjne” – nawet w przypadku, gdy jedna osoba zajmuje się kilkoma rzeczami. Możemy także do tych jednostek przypisać od razu osoby/firmy zewnętrzne, które mają dane kompetencje – to będzie nam potrzebne do określenia osób przetwarzających konkretny zbiór danych. Trzeba też zwrócić uwagę na to, że pewne rzeczy zlecamy na zewnątrz – to również jest jakiś rodzaj komórki należącej do struktury organizacyjnej naszej jednostki – chociaż w tym przypadku zajmuje się tym firma zewnętrzna (chociażby firma księgowa). Szybki przykład takiego podziału to:

  • rejestracja
  • sekretariat
  • księgowość
  • kadry/płace
  • laboratorium
  • podstawowa opieka zdrowotna (lekarze)
  • rehabilitacja
  • usg
  • kardiologia.

2. Określenie procesów dla każdej z jednostek

Następnie dla powyższych “jednostek” trzeba zrobić audyt wszystkich procesów w placówce, żeby później wybrać te, które używają danych osobowych i wrażliwych. Zgodnie z zasadami modelowania procesów biznesowych najlepiej zrobić sobie na początku podział na:

  • procesy główne, które dotyczą kluczowych obszarów funkcjonowania (w naszym przypadku będzie to chociażby zapisanie pacjenta na wizytę, obsługa pacjenta podczas wizyty, wystawienie skierowania itp)
  • procesy wspierające, które zapewniają wsparcie do realizacji procesów głównych (np. marketing, finanse i księgowość).

Ten podział został odzwierciedlony w kolorach naszych jednostek organizacyjnych – główne zaznaczyłem na zielono, wspierające na niebiesko.

Czeka nas zatem przemyślenie co tak właściwie się robi w danym obszarze. Nie tylko informatycznie, ogólnie. Dane osobowe w wielu przypadkach są przecież (chciałoby się rzec – jeszcze) przetwarzane papierowo. To możemy uzyskać na podstawie swojej wiedzy i zweryfikować to z pracownikami, którzy wykonują dane czynności. W przypadku gdy np. sprawami księgowości , ZUSem itp. zajmuje się inna firma możemy ich po prostu o to zapytać – z pewnością chętnie udzielą tego typu informacji chwaląc się przy okazji jak dużo rzeczy robią i jak bardzo są nam potrzebni. Weźmy pierwszą z brzegu rejestrację. W mojej wymyślonej przychodni w rejestracji wykonuje się  następujące czynności:

  • umawianie telefoniczne wizyt pacjentów
  • weryfikacja i potwierdzanie wizyt pacjentów z e-rejestracji
  • rejestracja pacjentów którzy przyszli osobiście
  • zmiana terminów wizyt / odwoływanie wizyt
  • wprowadzanie harmonogramu pracy lekarzy
  • wystawianie zwolnień lekarskich (sprawa dyskusyjna czy rejestracja powinna takie rzeczy robić ale moje doświadczenie pokazuje, że czasem się to zdarza…)
  • wprowadzanie nowego pacjenta

3. Określenie zbiorów danych dla procesów

Teraz pora w końcu na zastanowienie się jakie dane są wykorzystywane w danym procesie. Najlepiej wypisać sobie wszystkie rodzaje danych, osobowe i medyczne łatwo wśród nich znajdziemy. I tak:

  • umawianie telefoniczne wizyt pacjentów
    • dane pacjenta rejestracja(imię, nazwisko, PESEL, numer telefonu, adres zamieszkania)
    • terminarz wizyt (dzień, miesiąc, rok, godzina wizyty, imię i nazwisko lekarza przyjmującego, imię i nazwisko, PESEL pacjenta)
    • harmonogram pracy lekarzy (imię, nazwisko, tygodniowy harmonogram pracy – dzień, miesiąc, rok, godziny)
  • weryfikacja i potwierdzanie wizyt pacjentów z e-rejestracji
    • dane pacjenta rejestracja (imię, nazwisko, PESEL, numer telefonu, adres zamieszkania, e-mail)
    • terminarz wizyt (dzień, miesiąc, rok, godzina wizyty, imię i nazwisko lekarza przyjmującego, imię i nazwisko, PESEL pacjenta)
    • harmonogram pracy lekarzy (imię, nazwisko, tygodniowy harmonogram pracy – dzień, miesiąc, rok, godziny)
  • rejestracja pacjentów którzy przyszli osobiście:
    • dane pacjenta rejestracja (imię, nazwisko, PESEL, numer telefonu, adres zamieszkania)
    • terminarz wizyt (dzień, miesiąc, rok, godzina wizyty, imię i nazwisko lekarza przyjmującego, imię i nazwisko, PESEL pacjenta)
    • harmonogram pracy lekarzy (imię, nazwisko, tygodniowy harmonogram pracy – dzień, miesiąc, rok, godziny)
  • zmiana terminów wizyt / odwoływanie wizyt
    • dane pacjenta (imię, nazwisko, PESEL, numer telefonu, adres zamieszkania)
    • terminarz wizyt (dzień, miesiąc, rok, godzina wizyty, imię i nazwisko lekarza przyjmującego, imię i nazwisko, PESEL pacjenta)
    • harmonogram pracy lekarzy (imię, nazwisko, tygodniowy harmonogram pracy – dzień, miesiąc, rok, godziny)
  • wprowadzanie harmonogramu pracy lekarzy
    • harmonogram pracy lekarzy (imię, nazwisko, numer telefonu, e-mail, adres, tygodniowy harmonogram pracy – dzień, miesiąc, rok, godziny)
  • wystawianie zwolnień lekarskich (sprawa dyskusyjna czy rejestracja powinna takie rzeczy robić ale moje doświadczenie pokazuje, że czasem się to zdarza…)
    • dane pacjenta zwolnienie (imię, nazwisko, PESEL, adres zamieszkania, rozpoznanie)
    • dane zakładu pracy pacjenta (NIP, nazwa, adres)
    • data obowiązywania dokumentu (data od-do)
  • wprowadzanie nowego pacjenta
    • kartoteka pacjenta (imię, nazwisko, PESEL, numer telefonu, adres zamieszkania, dane o oddziale NFZ, dane miejsca pracy)
    • wyniki badań laboratoryjnych
    • wypisy ze szpitala
    • wyniki testów alergicznych (itp…)
  • wprowadzanie nowego lekarza
    • dane lekarza (imię, nazwisko, PESEL, numer telefonu, adres zamieszkania, informacje o uczelni, historia zatrudnienia)

4. Ostatnim krokiem jest wyłuskanie z powyższego wszystkich zbiorów danych osobowych i medycznych (bo jak słusznie zauważyliście powtarzają się one w procesach – co jest naturalne) oraz przypisanie ich do nich danych, które już mamy (dział/jednostka organizacyjna, osoby przetwarzające) oraz dodanie miejsca w którym fizycznie dany zbiór się znajduje (np. serwerownia – host “BazaPOZ” czy “archiwum w recepcji”) oraz miejsc przetwarzania danych. Taki komplet zbieramy w tabelce i mamy temat ogarnięty. Tabelka natomiast posłuży nam jako wkład do Polityki Bezpieczeństwa. Zbiory do umieszczenia w tabelce zaznaczyłem powyżej kolorem czerwonym.

W jaki sposób zweryfikować czy dany zbiór to dane osobowe? Pojęcie danych osobowych zostało określone w art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych. Zgodnie z jego treścią przez dane osobowe rozumie się wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej.

Osobą możliwą do zidentyfikowania jest osoba, której tożsamość można określić bezpośrednio lub pośrednio, w szczególności przez powołanie się na numer identyfikacyjny albo jeden lub kilka specyficznych czynników, określających jej cechy fizyczne, fizjologiczne, umysłowe, ekonomiczne, kulturowe lub społeczne.

Trzeba zwrócić uwagę jeszcze na jedną rzecz. Zbiory teoretycznie tych samych lub podobnych danych nie są zawsze danymi osobowymi. Weźmy na przykład harmonogram pracy lekarzy. Załóżmy, że w danym systemie widoczne jest tylko imię i nazwisko lekarza przy tej funkcjonalności – osoba, która zarządza tymi danymi nie ma z tego poziomu możliwości podejrzenia/przetwarzania innych danych lekarza. Zatem jeżeli inna osoba/jednostka zajmuje się dodawaniem nowego lekarza do systemu (np. kadry) a inna harmonogramami pracy lekarzy (np. rejestracja) to dane osobowe przetwarzają tylko kadry – zgodnie z definicją danych osobowych. W miarę praktyki stanie się to jeszcze prostsze.

Finalnie efekt naszej pracy wygląda tak (wypełniłem ją tylko dla 4 pierwszych zbiorów danych, dalej postępujemy analogicznie):

Lp Zbiór Danych Dział/ jednostka organizacyjna Osoby Lokalizacja bazy danych Miejsce przetwarzania danych
1. dane pacjenta rejestracja rejestracja Urszula Malinowska, Joanna Jaworska serwer “BazaPOZ” pomieszczenie recepcji
2. terminarz wizyt rejestracja Urszula Malinowska, Joanna Jaworska serwer “BazaPOZ”, serwer “OSOZ” pomieszczenie recepcji
3. dane pacjenta zwolnienie lekarze, rejestracja Urszula Malinowska, Joanna Jaworska, Piotr Skowroński, Albert Poniatowski, Michał Sumiński, Małgorzata Kwiatkowska serwer “BazaPOZ”, archiwum w recepcji (wersja papierowa) pomieszczenie recepcji, gabinety lekarzy
4 kartoteka pacjenta rejestracja Urszula Malinowska, Joanna Jaworska serwer “BazaPOZ”, archiwum w recepcji (wersja papierowa) pomieszczenie recepcji

 

Prawda, że proste? Wiem, że czasochłonne ale postępując zgodnie z powyższymi wskazówkami z pewnością do ogarnięcia. Wystarczą dobre chęci, trochę czasu i cierpliwości 🙂

 

Czy wdrożenie RODO to zadanie IT?

Podziel się

Klienci podczas rozmów bardzo często poruszają tę kwestię, mało tego, często w mniejszych placówkach słyszę, że informatyk się zajmuje RODO. Sprawa nie jest jednak taka prosta i oczywista. Aspekty IT to dość otwarta kwestia w RODO, ponieważ akt nie nakazuje niczego szczególnego. System i dane powinny być odpowiednio zabezpieczone. Należy sobie jednak zdawać sprawę z tego, że warstwa systemów informatycznych to tylko część procesu wdrożenia RODO w organizacji a samo wdrożenie to proces interdyscyplinarny wymagający zaangażowania trzech głównych warstw kompetencyjnych – regulacyjnej, organizacyjno-procesowej i dopiero warstwy systemów i infrastruktury IT.  Warstwa informatyczna jest to istotny, jednakże nie jedyny czynnik, który trzeba przystosować do nowych regulacji. Istotna w tym wymiarze jest także współpraca specjalistów z tych dziedzin tak aby wszystko przebiegło pomyślnie i z korzyścią dla szpitala, przychodni czy innego podmiotu.

Poniżej krótko opisałem ramowe czynności, które są do zrobienia przy wdrażaniu RODO w organizacji z podziałem na wspominane wcześniej obszary.

1. Warstwa regulacyjna:

– analiza konieczności powołania inspektora ochrony danych osobowych

– analiza konieczności prowadzenia rejestru czynności przetwarzania danych osobowych

– ocena legalności przetwarzania danych (podstawy prawnej, celu, zakresu przetwarzania)

– weryfikacja umów powierzenia

– weryfikacja dotychczasowych dokumentów dotyczących ochrony danych osobowych

2. Warstwa organizacyjno-procesowa

– identyfikacja zbiorów danych osobowych w organizacji

– identyfikacja procesów biznesowych przetwarzających dane osobowe

– weryfikacja osób i podmiotów zewnętrznych przetwarzających dane osobowe

– wskazanie kluczowych obszarów ryzyka, niezgodności oraz luk podczas przetwarzania danych w odniesieniu zarówno do procesów jak również dokumentacji biznesowej (polityk, procedur, umów) oraz klienckiej (np. klauzule zgód)

3. Warstwa systemów informatycznych

– obszar zarządzania danymi i procesami:

  • inwentaryzacja danych osobowych i ich jakości w zakresie całego środowiska informatycznego
  • identyfikacja narzędzi i przeprowadzenie działań inwentaryzacyjnych w procesach użytkowników końcowych

– obszar architektury systemów:

  • analiza funkcjonalności systemów informatycznych z uwzględnieniem wymogu anonimizacji i pseudonimizacji danych
  • „privacy by design”
  • analiza realizacji praw podmiotów danych – m.in. do usunięcia, przeniesienia, ograniczenia przetwarzania oraz aktualizacji w systemach informatycznych

– obszar bezpieczeństwa systemów:

  • środki zabezpieczające dane osobowe a istniejące standardy bezpieczeństwa
  • przeprowadzenie oceny wpływu planowanych operacji przetwarzania na prywatność
  • przygotowanie do zgłaszania naruszeń danych osobowych i przygotowanie rejestru czynności przetwarzania

Miłego wdrażania! 🙂

Chmura w praktyce część 2 – bezpieczeństwo danych w chmurze (na przykładzie SQL databases w Azure)

Podziel się

 

We wpisie

Co to jest chmura i czy może nam się przydać?

jako jeden ze sposobów wykorzystania chmury w naszym środowisku informatycznym podałem wykorzystanie jej dość szeroko pojętej funkcjonalności nazwanej “baza danych”. Wpis ten jednak nie będzie roztrząsał rodzajów tego typu mechanizmów w poszczególnych typach chmury czy mechanizmów rozliczania. Uznajmy, że tego typu aspekty są do przedyskutowania na konkretnym przykładzie biznesowym. Tym wpisem chciałem zwrócić uwagę na bezpieczeństwo danych przechowywanych w mechanizmach chmurowych na przykładzie bazy danych. Wiadomo, rozwiązań chmurowych jest wiele i generalnie dostawcy radzą sobie z aspektami bezpieczeństwa na różne sposoby.

Na co warto zwrócić uwagę z punktu widzenia administratora danych osobowych i/lub pracowników działu IT w placówce medycznej?

Przepisy RODO regulują i dopuszczają powierzenie danych osobowych podmiotom trzecim, także w kontekście uwarunkowań formalno-prawnych przetwarzanie danych placówki ochrony zdrowia w chmurze nie jest wykluczone. Komisja Europejska w motywie 81 preambuły RODO wskazuje na konieczność korzystania wyłącznie z usług takich podmiotów przetwarzających, które zapewniają wystarczające gwarancje wdrożenia odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych w szczególności jeżeli chodzi o wiedzę fachową, wiarygodność i zasoby, odpowiadających wymaganiom bezpieczeństwa przetwarzania, w tym wymaganiom określonym przez RODO.

Najlepszą wskazówką w szukaniu odpowiedniego usługodawcy usług chmurowych (także zgodnie z zaleceniami CZIOZ) mogą być międzynarodowe standardy postępowania z danymi osobowymi a zatem normy takie jak ISO/IEC 27001, ISO/IEC 27002, ISO/IEC 22301 oraz normy „branżowe” np. ISO 13606-1, ISO 13606-4.

Warto zwrócić też uwagę na normę ISO/IEC 27018, która nakłada następujące wymagania względem dostawców rozwiązań chmurowych:

  • Dane osobowe mogą być przetwarzane tylko i wyłącznie za wyrażeniem zgody przez klienta oraz wyłącznie do celów nieosobistych, oprócz sytuacji wyrażenia zgody przez klienta na tego rodzaju działanie.
  •  Należy zdefiniować procesy określające: zwrot, przekazanie, zniszczenie danych osobowych.
  •  Przed zakończeniem umowy należy ujawnić wszelkie podzlecenia usług przetwarzania oraz wszystkie kraje, w których występuje przetwarzanie danych.
  • Każdego rodzaju naruszenie ochrony danych należy udokumentować – łącznie z ustalonymi krokami rozwiązywania problemów i możliwymi następstwami.
  • Naruszenie ochrony danych należy niezwłocznie zgłosić klientowi
  • Należy wspierać klientów w zakresie postrzegania swoich praw: klientom, których dane przetwarzane są w chmurze należy oferować narzędzia, pozwalające by końcowi użytkownicy mogli uzyskać dostęp do swoich danych osobowych, w celu ich zmiany, usunięcia lub korekcji.
  • Przekazanie danych osobowych organom ścigania może nastąpić tylko i wyłącznie w przypadku istnienia prawnych zobowiązań w tym zakresie. Należy poinformować klienta, objętego takim postępowaniem, o ile informacja ta nie została utajniona.
  • Oferowane usługi „danych w chmurze” należy poddać regularnym kontrolom przez osoby trzecie.

Praktyka

Normy można sprawdzić i to istotne. Warto jednak wiedzieć jak to wygląda w praktyce. Aby od tego zacząć umieszczam poniżej do obejrzenia krótki filmik Microsoftu o tym w jaki sposób wygląda fizyczne i proceduralne zabezpieczenie do centrów danych będących częścią platformy Azure. Czy w szpitalu też tak macie? 🙂

Z ciekawostek – trwają ostre przygotowania do uruchomienia w Polsce platformy Azure Stack ( https://itreseller.com.pl/wspolna-oferta-microsoft-i-beyond-pl-w-oparciu-o-azure-stack-polscy-klienci-z-mozliwoscia-przetwarzania-danych-w-chmurze-z-lokalnego-polskiego-centrum-danych/ ). W centrum danych Beyond w Poznaniu powstanie zatem nasza “lokalna” platforma Azure`owa – gdyby ktoś się uparł na trzymanie danych u nas w kraju to idealne rozwiązanie. Ja jednak takiej potrzeby nie widzę, chociaż chętnie zmigruję kogoś do PL 🙂

Dlaczego Azure?

Działam na platformie Azure po pierwsze dlatego, że ją znam i wiem w jaki sposób wykorzystać niezliczone funkcjonalności do spełnienia naszych wymagań biznesowych w szeroko pojętym świecie medycyny. Po drugie dlatego, że bogactwo funkcjonalności i tempo rozwoju platformy jest ogromne. Świadczą o tym chociażby funkcjonalności, które poniżej zaprezentuję – jeszcze niedawno ich po prostu nie było. Po trzecie dlatego, że uważam, że to jest dobry wybór. I wcale nie oznacza to, że ograniczam się w swoich rozważaniach z klientami tylko do tej platformy. Znam wiele rozwiązań (OVH, Aruba Cloud, 3s DataCenter, Infomex DC) i w większym lub mniejszym stopniu z nich korzystam. Biorąc jednak pod uwagę funkcjonalności typowo usługowe – zwłaszcza mechanizmy PaaS Azure i AWS przodują i z pewnością będą.

Meritum

Wracając jednak do tematu. Jedną z przynajmniej kilku możliwości utworzenia bazy danych w Azure jest skorzystanie z usługi SQL database. Utwórzmy zatem nową instancję. W “Select source” wybrałem “Sample” – aby jakieś dane już były. Załóżmy, że to nasza baza pacjentów (a, że w tym przykładzie dane osobowe są to dobry przykład).

Po utworzeniu bazy możemy wejść w jej Dashboard:

Pragnę skupić się na następujących aspektach:

  • Set server firewall
  • Auditing and Threat Detection
  • Vulnerability Assesment
  • Data discovery and classifications
  • Dynamic Data Masking
  • Transparent data encryption.

Set server firewall – prosta funkcjonalność pozwalająca ustalić sobie zasady dostępu do bazy danych. W ustawieniach defaultowych mając server name (his1.database.windows.net) oraz użytkownika i hasło z bazą się po prostu połączymy. Można to okroić – do konkretnych adresów IP lub do konkretnych sieci wirtualnych. W tym wypadku prosta droga do skorzystania z mechanizmów opisanych we wpisie:

Chmura w praktyce – część 1 – VPN

Auditing and Threat Detection

Opcja inspekcji i wykrywania zagrożeń może zostać uruchomiona na poziomie pojedynczej instancji bazy danych lub na poziomie całego serwera. Domyślnie opcja Server-level jest wyłączona zarówno dla audytowania jak i wykrywania zagrożeń. Przy uruchamianiu tej opcji można podać także adres e-mail, na który będą przychodzić powiadomienia z alertami. Możemy wybrać tez wybrane zagrożenia, które mają być monitorowane.

Aha.. oto tabele w naszej bazie danych. Jak wcześniej wspomniałem to przykładowa baza, wypełniona danymi.

Po konfiguracji możemy sobie wyklinać pierwszy raport. Zawiera on wszystkie monitorowane przez nas aktywności wraz ze szczegółami – czyli. np który użytkownik jaką instrukcję lub operację na bazie danych wykonał lub chciał wykonać, z jakiego adresu ip itp. Dane możemy dowolnie filtrować a w przypadku gdy chcemy skorzystać z tych danych możemy podłączyć się do mechanizmu poprzez REST API.

Vulnerability Assesment

Ocena luk w zabezpieczeniach czy jak kto woli po prostu ocena podatności pozwala na automatyczny skan konfiguracji serwera bazy danych oraz danych zawartych w bazie. Wynikiem takiego skanowania jest rozbudowany raport zabezpieczeń bazy danych w następujących obszarach:

  • inspekcja i rejestrowanie
  • uwierzytelnianie i autoryzacja
  • zmniejszenie obszaru powierzchni
  • ochrona danych.

Jak widać na zrzucie powyżej mamy wyszczególnione wszystkie zadeklarowane i przeprowadzone kontrole oraz finalny status ich wykonania a także podsumowanie ryzyk wg. statusów (wysokie, niskie średnie). Szczegółowy raport rodzaju sprawdzanego zabezpieczenia, jego kategorii, instancji której dotyczy pozwala przyjrzeć się dokładnie wszystkim obszarom ryzyka. Mało tego – klikając na dane ryzyko otrzymujemy szczegółowy opis problemu a także zalecenie jego rozwiązania. Dla naszej bazy na przykład mamy informację, że niektóre kolumny w tabelach mogą zwierać dane wrażliwe (w rozumieniu Azure – mogą to być zatem dane osobowe lub inne). Dzięki temu możemy zareagować dokładając należytej staranności w opiece nad swoimi danymi. W opisanym przypadku w celu skorygowania tego problemu zostaniemy przeniesieni do Dynamic Data Masking, którą opisałem poniżej.

Data discovery and classifications

Kolejnym obszarem do analizy pod kątem bezpieczeństwa naszych danych w bazie jest mechanizm odnajdowania i klasyfikacji danych. Jest to narzędzie pozwalające nam na oznaczenie wszystkich kolumn w tabelach typem informacji która jest w danej kolumnie zawarta (np. Contact Info, Name, CreditCard) oraz nadania etykiet poufności. Dostępne na ten moment etykiety to:

Dodatkowo system sam rozpoznaje nam według swoich algorytmów typy danych i daje propozycje konfiguracji, którą możemy zaakceptować w całości lub częściowo wykorzystać. W razie konieczności system podpowiada nam także zalecenia do wykonania dla skonfigurowanej klasyfikacji danych.

Po zapisaniu klasyfikacji otrzymujemy rozkład przydzielonych etykiet oraz rozkład typu informacji w naszej bazie danych w przystępnej, graficznej formie. Raport ten możemy wyeksportować do Excela i dołączyć do swojej dokumentacji związanej z RODO.

Dynamic Data Masking

W skrócie dynamiczne maskowanie danych pomaga zapobiegać nieautoryzowanemu dostępowi do poufnych danych, umożliwiając klientom określenie, jak wiele wrażliwych danych ma się ujawnić przy minimalnym wpływie na warstwę aplikacji. Funkcja ta pozwala przykładowo wyświetlenie tylko części danych osobowych w recepcji placówki. W celu weryfikacji rozmówcy telefonicznego w systemie osobie obsługującej zgłoszenie mogą pojawić się wybrane dane osoby dzwoniącej – np. nazwisko, miejscowość zamieszkania oraz pierwsza i trzy ostatnie cyfry numeru PESEL. Myślę, że biznesowych zastosowań tej funkcjonalności w obliczu RODO czy po prostu mając świadomość wrażliwości tego typu danych (także proceduralną) można znaleźć wiele.

Transparent data encryption

Funkcjonalność ta wykonuje w czasie rzeczywistym szyfrowanie i deszyfrowanie bazy danych, powiązanych kopii zapasowych i plików dziennika transakcji bez konieczności wprowadzania zmian w aplikacji. Do realizacji tego zadania możemy wykorzystać zdefiniowane samodzielnie klucze znajdujące się w Key Picker. Dzięki wykorzystaniu tego mechanizmy mamy pewność, że wszystkie aplikacje i sposoby komunikowania się z naszą bazą danych otrzymują i wysyłają do niej dane zaszyfrowane.


Podsumowanie

Mam nadzieję, że opisane powyżej możliwości konfiguracji i dostosowania bazy danych do swoich restrykcyjnych potrzeb odnośnie przetwarzania danych rzucą nowe światło na ten temat. Zaznaczam, że wzięta na tapetę została tutaj tylko jedna z funkcjonalności – baza danych. Mechanizmów tych, dla różnych typów usług jest dużo więcej i postaram się o nich sukcesywnie pisać. Gdyby ktoś chciał poklikać sobie na żywo zapraszam do kontaktu – udostępnię subskrypcje testową bez konieczności podawania namiarów na swoją kartę kredytową 😉

Elektroniczna Dokumentacja Medyczna – podstawowe zasady przetwarzania obowiązujące wszystkich – czy się chce czy nie

Podziel się

 

No właśnie.. RODO, GIODO, ABI, IOD, wytyczne CSIOZ odnośnie przetwarzania danych medycznych, dziesiątki przepisów, ustaw, rozporządzeń dotyczących definicji danych osobowych, danych medycznych i kwestii ich prawidłowego przetwarzania, różne interpretacje – jednym słowem nie wiadomo czym się kierować w przypadku chęci prawidłowego podejścia do tematu. Spróbujmy wyłuskać z powyższego absolutne must have dla wszystkich przetwarzających dane medyczne.

A co to tak właściwie są te dane medyczne? Niestety w Polskim prawodawstwie, jak to często bywa jest kilka nieścisłości w kwestii prawidłowego uszeregowania danych medycznych w kontekście danych osobowych itp. Na szczęście nie jest to blog prawniczy, bo te kwestie wydają się nierozstrzygalne i są często kwestią interpretacji. Szczegółowe informacje na ten temat można znaleźć chociażby tutaj . Na nasze potrzeby – nazwijmy je organizacyjno-informatycznymi, przyjmijmy, że dane medyczne są danymi osobowymi o charakterze wrażliwym. I z takim przeświadczeniem powinniśmy je przetwarzać.

I tutaj trzeba zacząć od RODO – tak, trzymajmy się tej wersji bo na nią trzeba być przygotowanym – od 25 maja 2018 będzie obowiązywało wszystkich. Co to jest RODO? RODO czyli GDPR, zwane także „Ogólnym Rozporządzeniem o Ochronie Danych” to Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE. Nie możemy zapomnieć także o UODO ponieważ dokument ten nakłada na podmioty przetwarzające tego typu dane liczne zobowiązania, które należy uwzględnić podczas projektowania systemów informatycznych mających przetwarzać dane osobowe w tym dane wrażliwe.

Idąc od najwyższego poziomu abstrakcji Art. 5 ust. RODO wskazuje na sześć podstawowych zasad przetwarzania danych osobowych:

1. Zasada zgodności z prawem, rzetelności i przejrzystości przetwarzania – w skrócie oznacza ona, że podmiot przetwarzający zawsze i na każdym etapie
przetwarzania danych jest zobowiązany dbać o interesy osoby, której dane dotyczą

2. Zasada ograniczoności celu – dane osobowe muszą być zbierane w konkretnych, wyraźnych i prawnie uzasadnionych celach

3. Zasada minimalizacji danych – przetwarzane dane osobowe muszą być adekwatne, stosowne oraz ograniczone do tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane. Nie wolno zbierać i przetwarzać danych, które nie są niezbędne do osiągnięciu celu przetwarzania i są w stosunku do niego nadmiarowe. Czyli w przypadku danych medycznych numer buta nie jest nam potrzebny 🙂

4. Zasada prawidłowości – przetwarzane dane osobowe muszą być prawidłowe i w razie potrzeby uaktualniane – wydaje się oczywiste ale niech rzuci kamieniem ten, który jest bez winy. Dbanie o aktualność danych jest zawsze zmorą w organizacjach.

5. Zasada ograniczoności przechowywania – dane osobowe muszą być przechowywane w formie umożliwiającej identyfikację osoby, której dane dotyczą, przez okres nie dłuższy, niż jest to niezbędne do celów, w których dane te są przetwarzane. To jest bardzo ciekawe zagadnienie, które mam nadzieje będzie jeszcze okazja poruszyć. Ciekawa ponieważ jednocześnie mając na uwadze zapisy art. 25 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 RODO w zakresie uwzględniania ochrony danych w fazie projektowania oraz domyślnej ochrony danych i
bezpieczeństwa przetwarzania, placówka medyczna prowadząca dokumentację w postaci elektronicznej powinna zorganizować sposób gromadzenia informacji w taki sposób, aby nie można ich było już przypisać konkretnej osobie, której dane dotyczą, bez użycia dodatkowych informacji pod warunkiem, że informacje te są objęte środkami technicznymi i organizacyjnymi uniemożliwiającymi
ich przypisanie zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej. Trochę się to wyklucza ale to zagadnienie (dotyczące pseudonimizacji) to temat na oddzielny wpis.

Co trzeba zrobić, żeby to spełniać? Oczywiście niezależnie od tego czy przetwarzamy dane w praktyce lekarskiej, małej przychodni, większej placówce chociażby specjalistycznej czy szpitalu. Obowiązek ten wymusza sam fakt przetwarzania danych.

 

1. Powołanie IOD (Inspektora Ochrony Danych) w starej nomenklaturze (jeszcze obowiązującej ) to mniej więcej ABI (Administrator Bezpieczeństwa Informacji).

 

Administrator danych może nie powoływać takiego kogoś – wtedy sam przejmuje jego obowiązki. Jeżeli jest to osoba zatrudniona w danej placówce powinna ona mieć to wpisane w zakres obowiązków, w przypadku gdy zdecydujemy się powierzyć tę rolę osobie/firmie zewnętrznej potrzebujemy umowy powierzenia.

 

2. Identyfikacja wszystkich osób, które przetwarzają dane osobowe

 

Osoby te powinny otrzymać upoważnienia do przetwarzania danych osobowych zgodnie z art. 37 UODO, jednocześnie powinny zostać zapoznane z przepisami o ochronie danych osobowych. Zapoznanie z przepisami powinno zostać potwierdzone przez pracownika upoważnianego stosownym oświadczeniem a oświadczenie to powinno zostać dołączone do akt osobowych pracownika zgodnie z art. 36a ust. 2 pkt 1 lit. c UODO a od 2018 r zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt a i b  RODO. Wszystkie osoby, które zostały upoważnione i dopuszczone do przetwarzania danych osobowych, powinny zostać zobowiązane do zachowania danych oraz sposobu ich zabezpieczenia w tajemnicy jednocześnie zapewniając spisanie potwierdzenia takiego zobowiązania oraz dołączenia go do akt pracowniczych (art. 39 ust. 2 UODO).

 

3. Ustalenie procedur mających na celu cykliczne sprawdzanie zgodności przetwarzania danych osobowych z przepisami o ochronie danych osobowych

 

Sprawdzenia takiego dokonuje nasz Inspektor Ochrony Danych. Najpierw musi on jednak ustalić plan sprawdzeń obejmujących minimalnie kwartał a maksymalnie rok – w tym okresie musi odbyć się co najmniej jedna taka analiza.

 

Powinna ona obejmować 4 elementy:

 

  • inwentaryzację zbiorów
  • sprawdzenie, czy są realizowane obowiązki z ustawy o ochronie danych osobowych UODO,
  • sprawdzenie, czy zbiory i systemy przetwarzające dane osobowe są odpowiednio
    zabezpieczone,
  • weryfikacja i aktualizacja dokumentacji z zakresu ochrony danych osobowych oraz weryfikacja przestrzegania zasad i procedur w niej zawartych.

Procedura ta składa się z przepisów zawartych w UODO oraz w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie dokumentacji przetwarzania danych osobowych oraz warunków technicznych i organizacyjnych, jakim powinny odpowiadać urządzenia i systemy informatyczne służące do przetwarzania danych osobowych
(Dz.U. 2004 r. Nr 100 poz. 1024). Trochę tego jest, dlatego tutaj sczegóły odpuszczam – w razie potrzeby proszę pytać.

Należy pamiętać, że trzeba prowadzić sprawozdania z wykonywania tych czynności.

4. Opracowanie polityki bezpieczeństwa ochrony danych osobowych

Musi ona zawierać:

  • wykaz budynków, pomieszczeń lub części pomieszczeń, tworzących obszar, w którym przetwarzane są dane osobowe
  • wykaz zbiorów danych osobowych wraz ze wskazaniem programów zastosowanych do przetwarzania tych danych
  • opis struktury zbiorów danych wskazujący zawartość poszczególnych pól informacyjnych i powiązania między nimi
  • sposób przepływu danych pomiędzy poszczególnymi systemami
  • określenie środków technicznych i organizacyjnych niezbędnych dla zapewnienia poufności, integralności i rozliczalności przetwarzanych danych.

4. Opracowanie instrukcji zarządzania systemami informatycznymi zawierająca w szczególności:

  •  procedury nadawania uprawnień do przetwarzania danych i rejestrowania tych uprawnień w systemie informatycznym oraz wskazanie osoby odpowiedzialnej za te czynności
  • stosowane metody i środki uwierzytelnienia oraz procedury związane z ich zarządzaniem i użytkowaniem
  • procedury rozpoczęcia, zawieszenia i zakończenia pracy przeznaczone dla użytkowników systemu
  • procedury tworzenia kopii zapasowych zbiorów danych oraz programów i narzędzi programowych służących do ich przetwarzania
  • sposób, miejsce i okres przechowywania: elektronicznych nośników informacji zawierających dane osobowe, kopii zapasowych
  • sposób zabezpieczenia systemu informatycznego przed działalnością oprogramowania, którego celem jest uzyskanie nieuprawnionego dostępu do systemu informatycznego
  • sposób realizacji wymogów w zakresie odnotowywania przez system informacji o odbiorcach,w rozumieniu art. 7 pkt 6 UODO, którym dane osobowe zostały udostępnione, dacie i 50 zakresie tego udostępnienia, chyba że system informatyczny używany jest do przetwarzania danych zawartych w zbiorach jawnych
  • sposób realizacji wymogów w zakresie odnotowywania przez system informacji o odbiorcach, w rozumieniu art. 7 pkt 6 UODO, którym dane osobowe zostały udostępnione, dacie i zakresie tego udostępnienia
  • procedury wykonywania przeglądów i konserwacji systemów oraz nośników informacji służących do przetwarzania danych.

5. Bezpieczeństwo fizyczne w obszarach przetwarzania danych osobowych i wrażliwych

Na podstawie przeprowadzonej analizy ryzyka i planu postępowania z ryzykiem, których obowiązek przeprowadzenia wynika z art. 36 ust. 1 UODO każdy podmiot ma obowiązek wdrożenia odpowiednich środków bezpieczeństwa. W związku z tym w zakresie ochrony fizycznej należy rozważyć wyznaczenie obszarów bezpiecznych oraz podział na strefy w zależności od ich dostępności zarówno dla personelu, jak i pacjentów oraz przedstawicieli podmiotów współpracujących.

Podział na strefy umożliwia dobór stosowanych zabezpieczeń fizycznych (np. identyfikatory osobowe, system kontroli dostępu, zarządzanie kluczami tradycyjnymi oraz elektronicznymi w postaci kart dostępu, system monitorowania wizyjnego, systemy przeciwwłamaniowe,, zabezpieczenie okien i drzwi, służba ochrony całodobowa lub po godzinach pracy, systemy przeciwpożarowe lub gaśnice, klimatyzacja, czujniki temperatury i wilgotności.

6. Wdrożenie Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem informacji

System ten w telegraficznym skrócie zbiera wszystko co powyżej, identyfikuje zagrożenia związane z przetwarzaniem danych oraz tworzy plan postępowania z ryzykiem i politykę zarządzania incydentami bezpieczeństwa.

Mniej więcej tyle trzeba mieć na początek. A właściwie inaczej – teraz można przejść do wybierania odpowiedniego dla nas modelu przetwarzania danych informatycznych bo wszystkie formalności i organizację pracy mamy załatwione. Szczerze mówiąc sam zebrałem to do kupy w jednym miejscu po raz pierwszy i widzę, że jest tego sporo i sporo rzeczy wymaga uszczegółowienia i głębszej analizy. Będziemy nad tym pracować 😉

Źródła:

  1. Ustawa o Ochronie danych osobowych 
  2. Rekomendacje Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia w zakresie bezpieczeństwa oraz rozwiązań technologicznych stosowanych podczas przetwarzania dokumentacji medycznej w postaci elektronicznej
  3. Sylwia Czub – blog
  4. Ochrona danych medycznych – bartakalinski.pl
  5. Ustawa z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia (Dz.U. z 2016r. poz. 1535)
  6. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012 r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej oraz minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych (Dz.U. 2016 r. poz. 113)
  7. Rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z dnia 5 października 2016 r. w sprawie zakresu i warunków korzystania z elektronicznej platformy usług administracji publicznej (Dz.U.2016 poz. 1626)
  8. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 lutego 2016 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów oraz sposobu przetwarzania dokumentacji medycznej w podmiotach leczniczych utworzonych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych (Dz.U. 2016 poz. 249)
  9. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/680 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez właściwe organy do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych i wykonywania kar, w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylająca decyzję ramową Rady 2008/977/WSiSW
  10. Norma PN-EN 13609-1:2007 Informatyka w ochronie zdrowia

Konsultacje społeczne projektu przepisów wdrażających ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO)

Podziel się

Oczywiście musimy trzymać się wytycznych ogólnych na poziomie europejskim jeżeli chodzi o nowe zasady przetwarzania danych osobowych ale różne uwarunkowania wewnętrzne wymuszają na nas dostosowanie przepisów szczególnych pod nasze – specyficzne i wyjątkowe warunki i potrzeby. To akurat dobrze, bo jak dobrze wiemy niektórych przepisów w ogóle nie mamy 🙂 W związku z tym Ministerstwo Cyfryzacji ogłosiło kolejny już etap konsultacji społecznych dotyczących projektu ustawy  “Przepisy wprowadzające ustawę o ochronie danych osobowych oraz projektu ustawy o ochronie danych osobowych”.

Bardzo ważnymi obszarami w projektowanym dokumencie są rzeczy, których na naszym poziomie brak lub takie, które nie są jasno sprecyzowane. Często i wielu branżach – także w służbie zdrowia. Powoduje to ograniczenia możliwości w cyfryzacji systemów. Mam tutaj na myśli między innymi wymóg pisemności, który ma zostać zastąpiony tzw. wymogiem zgody wyraźnej. Dodatkowo projektowane przepisy po raz pierwszy określały będą również zasady przetwarzania danych biometrycznych czyli np. linii papilarnych, wizerunek twarzy, ton głosu czy tęczówka oka.

Konsultacje są otwarte zatem warto zabrać głos – ja z pewnością tak zrobię. Myślę, że jest to też dobra okazja na wyjaśnienie wątpliwości na około nowych przepisów. W razie potrzeby można pisać na adres konsultacyjny Konsultacje.odo@mc.gov.pl . Możliwe jest to do 13 października 2017. Gdyby ktoś miał jakieś pytania ja służę pomocą. Adres e-mail dostępny jest w zakładce O mnie.

Oficjalne info dostępne jest tutaj: https://mc.gov.pl/konsultacje/konsultacje-spoleczne-projektu-przepisow-wdrazajacych-ogolne-rozporzadzenie-o-ochronie